Kara Delik Nedir? Kara Delik Nasıl Oluşur? 15
içinde ,

MuhteşemMuhteşem

Kara Delik Nedir? Kara Delik Nasıl Oluşur?

Kara Delik Nedir? Kara Delik Nasıl Oluşur?

Kara Delik Nedir? Kara Delik Nasıl Oluşur? Aslında kelime karşıtı olarak çok net ve anlaşılır bir yerde olduğunu düşünüyorum. Belki de bu tercih edilen kelimelerde olayın aslını özetler niteliktedir. Fakat bir de işin derinlemesine açıklanması var. Bir çoğuna kara delik ürkütücü gelir, bir çoğu için ise hiç bir anlam teşkil etmez ya da herhangi bir ürkütücülüğü yoktur. Sizler için bu konuyu araştırıp enine boyuna kara delikleri inceledik. Hadi ilk olarak Kara Delik Nedir? Bunun açıklaması ile başlayalım.

Kara Delik Nedir?

Kara Delik kavramı uzay için geçerlidir. Kara delik uzay da ki bir duruma verilmiş addır. Günümüze kadar gelmiş bilim ile kara deliğin tanımı özetle; Kara delik uzayda bulunur ve ışığın dahi kaçamadığı muazzam bir çekim kuvvetine sahip bir bölge, ya da tam olarak maddesel durumu belli olmayan bir cisimdir. Olarak bilinmekteydi fakat günümüz deki modern bilim ile bu durum yeni keşifler sayesinde biraz daha değişmiş durumda. Yeni hali ile şu şekilde tanımlayabiliriz.

Kara delikler uzayda bulunan fiziki belirliliği tam olarak hesaplanamayan, ışığın dahi kaçamadığı ve bir neredeyse her şeyi içerisine çeken çok kuvvetli ve büyük bir çekim kuvvetine sahip ölmüş yıldızın oluşturduğu bir bölgedir. Çok kuvvetli bir çekime sahip olan kara delikler de madde çok küçük bir alana sıkışmıştır ve sürekli olarak sıkışmaya devam etmektedir. Bu durumu sıkışacak daha fazla yer kalmayana kadar sıkışmak olarak açıklayabiliriz. Bir örnek vermek gerekirse Dünya’nın nohut tanesi kadar sıkışmasını buna güzel bir örnek olarak verebiliriz.

Kara delikler bu güçlü çekimi yapısından dolayı her şeyi içerlerine çekmektedir ve ışığın dahi kurtulamadığı bir fenomendir. Fakat her şeyin içine girdiği ve çıkmadığı düşünülen bu durum da kara delikten bir şeylerin çıkabilmesi de eklendi. Evet bu muazzam çekim kuvvetinden dışa doğru çıkışlar da gerçekleşiyor. Aşağıda ki karttan bununla ilgili makalemizi okuyabilirsiniz. Devam edelim..

Kara delikler güçlü çekim kuvvetleri ve ışığı dahi içerisine çekme kuvveti ile kozmik birer gökcisim olarak da tanımlanırlar.

Neden Kara Delik Deniyor?

Kara delik olarak tanımlanan bu cisimlerin ilk tanımlaması Einstein‘in genel görelelik kuramı ile tanımlanmıştır. Kara delikler ışığı dahi çektiği için ve hiç bir koşulda ışık dahi yaymadıkları için siyah bir boşluk, yokluk şeklinde gözlemlenmektedirler. Işık yaymadıkları ve siyah olarak tanımlandıkları için Kara Delik adını almışlardır.

Bir Kara Delik Ne Kadar Büyüktür?

Uzay da yer alan bir çok gökcisim gibi kara deliklerin de belirli bir boyutu yoktur ve çeşitli büyüklükte olabilirler. Fakat yapılan gözlemler neticesinde büyüklükleri sınıflandırılmıştır. Kara delikler üç farklı büyüklük sınıfına göre tanımlanırlar. Aynı zamanda bu durumda kara deliklerin kütlesi ve büyüklüğü onların bir bakıma türlerini de belirler.

  • İlksel Kara Delikler : İlksel kara delikler en küçük kara delikler olarak tanımlanırlar. Bilim insanları ilksel kara delikleri bir atom kadar küçük olarak tanımlarlar. İlksel kara deliklerin kütlesi ise yaklaşık olarak bir dağ kadar kütleye sahip olduğu düşünülüyor.
  • Yıldızsal Kara Delikler : Yıldızsal kara delikler en yaygın olarak gözlemlenen kara delik türüdür. Yıldızsal olarak isimlendirilen bu kara delikler orta büyüklüktedir. Bir yıldızsal kara deliğin kütlesi Güneş’in yaklaşık olarak 20 katı kadar olabilir. Ayrıca bu denli büyük bir kütleye sahip olmasına nazaran 16 km çapında bir kürenin içerisine sığabilir. Evrende ne kadar var olduğu bilinmemekle birlikte Samanyolu Galaksisinde düzinelerce olduğu tahmin edilmektedir.
  • Süper Kütleli Kara Delikler : Kara deliklerin en büyük sınıfı olarak tanımlanırlar ve bu büyüklüğün bir üstüne çıkacak gözlemleme henüz yapılmamıştır. Süper Kütleli Kara Delikler Güneş’in bir milyon katından daha büyüktürler. Süper Kütleli Kara Deliklerin çapı ise yaklaşık olarak güneş sistemi boyutunda ki bir kürenin içerisine sığabilir. Bilimsel deliller; büyük galaksilerin her birinin merkezinde bir tane süper kütleli kara delik bulunduğunu gösteriyor. Samanyolu Galaksimizin merkezinde olduğu düşünülen süper kütleli kara deliğin ismi ise Sagittarius A‘dır. Bu kara delik, yaklaşık 4 milyon tane Güneş’in kütlesine eşit bir kütleye sahiptir ve yaklaşık bir güneş büyüklüğünde çapı olan bir topun içerisine yerleştirilebilir.

Kara Delik Nasıl Oluşur?

İlksel kara deliklerin evrenin ilk zamanlarında, Büyük Patlama’dan (Big Bang) hemen sonra oluştuğu düşünülüyor.

Yıldızsal kara delikleri ise; çok büyük kütleli bir yıldızın kendi merkezine doğru patlaması (çöküşü) sonucu oluşurlar. Bu çöküş aynı zamanda bir süpernovaya ya da uzaya doğru patlayan yıldız patlamalarına sebep olur.

Süper kütleli kara delikler için ise; bilimciler bu kara deliklerin içerisinde bulundukları galaksiler ile aynı anda oluştuklarını düşünüyorlar. Bu kara deliklerin büyüklüğü içerisinde bulundukları galaksinin kütlesine ve büyüklüğüne bağlıdır.

Kara Delikler Nasıl Tespit Ediliyor?

Işığı kara deliğin merkezine doğru çeken çok büyük bir çekim gücüne sahip olmalarından kaynaklı olarak kara delikler, görülemezler. Fakat bilimciler; kara deliklerin etrafındaki yıldızlara ve gazlara uygulanan güçlü çekim kuvvetinin etkilerini görebiliyorlar. Eğer bir yıldız, uzayda belli bir noktada dönüyorsa, bilimciler yıldızların bir kara delik etrafında dönüp dönmediğini yıldızın hareketinden anlayabiliyorlar.

Bir yıldız ve kara delik birbirlerine çok yakın dönüyorlarsa, yüksek enerjili bir ışık ortaya çıkıyor. Bilimsel aygıtlar oluşan bu yüksek enerjili ışığı saptayabiliyor.

Bir kara deliğin çekimi bazen yıldızların dışındaki gazları çekebilecek kadar güçlü olabilir ve etrafında birikim halkası (İng. accretion disk) denilen bir halka büyütür. Birikim halkasındaki gaz, kara delik içerisine doğru spiral (sarmal) yaptıkça, gaz çok yüksek sıcaklıklara ısınır ve bütün yönlerde X-ray ışını yayar. NASA teleskopları X-ray ışınının ölçümünü yaparlar. Astronomlar bu bilgiyi kara deliğin özellikleri hakkında bilgi elde etmek için kullanırlar.

Kara Delik Bir Gezegeni Yok Edebilirmi?

Kara delikler evrende başıboş dolaşmaz ve gezegenleri rastgele olarak yutmazlar. Kara delikler de uzaydaki diğer nesneler gibi çekim yasalarını takip ederler. Dünya’yı etkilemesi için bir kara deliğin yörüngesi Güneş Sistemine çok yakın olmalıdır, ki bu durum pek muhtemel değildir.

Eğer Güneş ile aynı kütledeki bir kara delik Güneş ile yer değiştirseydi, Dünya buna kapılmazdı.Güneş kadar kütlesi olan bir kara delik Güneş ile aynı çekim gücüne sahip olurdu. Ve böylesi bir durumda, şu an Güneş etrafında dönen gezegenler kara delik etrafında dönüyor olurdu.

Güneş Bir Kara Deliğe Dönüşebilir Mi?

Güneş, bir kara deliğe dönüşebilecek kadar yeterli kütleye sahip değildir. Milyarlarca yıl içerisinde, Güneş “yaşamının” sonuna geldiğinde, kırmızı deve (İng. red giant star) dönüşür. Sonrasında, “yakıtının” hepsini tükettiğinde, dış katmanından kurtulur ve gezegensi bulut (en. planetary nebula) olarak isimlendirilen akkor bir gaz halkasına dönüşür. En sonunda da, Güneş’ten geriye; soğuyan bir beyaz cüce (İng. white dwarf star) kalır.

İki Kara Delik Karşı Karşıya Gelirse Ne Olur?

İki kara deliğin bir araya gelmesi sonucu bu iki kara delik uzun bir süreç sonucunda birleşirler. Kara deliklerin birleşmesi sonucunda daha büyük bir kara delik ortaya çıkar.

Ek Bilgi : Samanyolu Galaksisinin merkezinde bir kara delik olduğu tespit edildi ve tüm galaksilerin merkezinde birer kara delik olduğu düşünülmektedir.

Kara Delik Nedir? Kara Delik Nasıl Oluşur?

Yazar Mehmet iPEK

Yükseldikçe küçülen bir uçurtma.
Bilgi güçtür, gücünü göster!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir