Sultan II.Abdülhamid Dönemi ? 15
içinde ,

Sultan II.Abdülhamid Dönemi ?

Sultan II.Abdülhamid Dönemi ?

Osmanlı İmparatorlu’ğunun otuz dördüncü padişahı olan Abdülhamid, Sultan Abdülmecid’in (1839-1861), sekizinci çocuğu ve ikinci oğlu olarak doğar. Annesi Çerkez kızı Tir-i Müjgan Kadın Efendi olup Abdülhamid 10 yaşındayken veremden ölür. 1861’de ise babası Abdülmecid genç yaşta, henüz 38 yaşında vefat eder. Babası ve annesi ölünce Abdülhamid hasekilerinden Piristu Kadın’a emanet edilir.

Kendi çocuğu olmayan kadın, Abdülhamid’i öz çocuğu gibi yetiştirir. Abdülhamid, özel hocalardan ders alarak eğitim görür. Gerdankıran Ömer Efendi’den Türkçe, Ali Mahvi Efendi’den Farsça, Ferid ve Şerid Efendilerden Arapça ve diğer ilimleri, sarayın vakanüvisi Lütfi Efendi’den de Osmanlı tarihi derslerini alır. Ayrıca Edhem ve Kemal Paşalarla, Gardet isimli bir Fransızdan Fransızca, Guatelli ve Lombardi adlı iki İtalyan’dan da musiki dersleri aldı.

 Nisbeten içine kapanık, insanlara mesafeli olan şehzade Abdülhamid, amcası Sultan Abdülaziz ile yakın ilişki kurabilmiştir. Nitekim ilk yurtdışı seyahatini 1863’te Abdülaziz’in Nil kıyısında yaptığı ziyarette ona eşlik ederek Mısır’a yapar. Yine Abdülhamid 25 yaşında iken, 1867’de Sultan Abdülaziz ile birlikte bir buçuk aylık Avrupa seyahatine çıkar; Fransa, İngiltere, Belçika, Avusturya ve Prusya’da bulunur. Abdülhamid’in şehzadeliği döneminde toprak işletmeciliğinden maden işletmesine ve borsa işlerine kadar geniş bir iş yelpazesi ile bizzat uğraştığı ve hatırı sayılır bir servet edindiği de bilinmektedir.

Osmanlı tahtında birkaç ay kalan ağabeyi V. Murad’ın yerine, Meşrutiyet taraftarı olan Mithat Paşa’nın yardımıyla, 31 Ağustos 1876’da tahta çıkar. Sultan II. Abdülhamid; üç kıtada, Avrupa, Asya ve Afrika’da toprakları bulunan bir imparatorluk, Adriyatik Denizi’nden Basra Körfezi’ne ve Kafkasya’dan Tunus’a kadar yayılan geniş bir devlet üzerine hükümdar olur. 

Onun iktidar olduğu dönem, dünya tarihinin bir geçiş dönemine, imparatorluklar çağına rastlar. 19. yüzyılın son çeyreği emperyalizmin dünyanın hemen hemen her yerine yayıldığı, milliyetler sorununun ağırlaştığı, devletler arasında rekabetlerin arttığı, ekonomik ve toplumsal sorunların şiddetlendiği bir dönemdir. Abdülhamid’in tahta çıktığı dönemde Osmanlı Devleti çok ağır şartlardaki dış borç yükünün altında ezilirken milliyetler sorunu yüzünden de ciddi bir karmaşa ve siyasi kriz içindedir.

Kanun-i Esasi’nin 23 Aralık 1876’da törenle ilan edilmesiyle birlikte Osmanlı tarihinde bir ilk yaşanır; devlet meşruti bir hükümdar tarafından yönetilmeye başlanır. Sultan Abdülhamid’in tahta çıkışının hemen sonrasında, neredeyse imparatorluğun sonunu getirecek olan 1877 Osmanlı-Rus Savaşı çıkar, 13 Temmuz 1878’de imzalanan Berlin Antlaşması ile Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlardaki büyük gerilemesi resmiyete geçer.

 Bosna Hersek ve Kıbrıs kaybedilir. Doğu krizinin 1875-1876’da başlayıp 1881’de sona erdiği söylenebilir. Balkanlardaki sınırların yeniden çizilmesi, devletin borç durumuyla ilgili yeni düzenlemeler devleti bu tarihten itibaren yeni bir siyasi sürece sokar.

 Doğu krizinin ardından büyük güçler sömürgelerini genişletmeye yönelirken, Osmanlı İmparatorluğu’nun iç siyasetindeki zorluklar yavaş yavaş çözümlenme yoluna girer. Bu ağır kriz dönemini ayakta kalarak atlatan Abdülhamid otoritesini yeniden kurar. Esasında 1881’den itibaren iktidarı bütünüyle eline alan Sultan Abdülhamid imparatorluğu parçalanmaktan korumuş, meşrutiyetçileri sindirmiş, Babıali’ye boyun eğdirmiş, ulemayı denetimi altına almış, orduya hâkim olmuştur.

Dönemin Kronolojisi

  • 1839II. Mahmud’un ölümü, Abdülmecid’in tahta çıkışı
  • 1840-41Mısır krizinin çözüme bağlanması
  • 1842Abdülmecid’in ikinci oğlu Abdülhamid’in doğumu (Eylül)
  • 1853 – 56Kırım Savaşı
  • 1856Hatt-ı Hümayun: Paris Kongresi ve Antlaşması
  • 1861Abdülmecid’in ölümü, Abdülaziz’in tahta çıkışı
  • 1867Abdülaziz’in Avrupa seyahati
  • 1869Süveyş Kanalı’nın açılışı, Fuad Paşa’nın ölümü
  • 1875Hersek isyanı (Ağustos); Osmanlı Devleti’nin moratoryum ilanı (Ekim)
  • 1876Abdülaziz’in hal edilmesi ve V. Murad’ın tahta çıkışı (Mayıs)Yunanistan karşı açılan savaşın başlangıcı (Temmuz)Murad’ın hal edilmesi ve Abdülhamid’in tahta çıkışı (Ağustos)Midhat Paşa sadrazam, Kanun-ı Esasi’nin ilanı,Tersane Konferans (Aralık)
  • 1877Konferansın başarısızlığa uğraması (Ocak)Midhat Paşa’nın sürgüne gönderilmesi (Şubat)Meclis-i Mebusan’ın toplanması (Mart)Osmanlı-Rus Savaşı (Nisan)Osman Paşa’nın Plevne direnişi (Aralık)Meclis-i Mebusan’ın yeniden toplanması
  • 1878Osmanlı ordularının bozgunuEdirne Ateşkes Antlaşması (Ocak)Abdülhamid’in Meclis’i dağıtmasıAyastefanos Antlaşması (Mart)Ali Suavi’nin darbe girişimi (Mayıs)Kıbrıs’ın İngiltere’ye bırakılması (Haziran)Hayreddin Paşa, sadrazamRumeli Demiryolları İşletme Şirketi’nin Avusturya tabiiyetine geçmesi için Babıali’den izin talebiRumeli Demiryolları İşletme Şirketi’nin Avusturya tabiiyetine geçmesinin kabulü
  • 1880Said Paşa’nın ikinci sadrazamlığı
  • 1881Bardo Antlaşması, Tunus’ta Fransız protektorası (Mayıs)Midhat Paşa’nın yargılanması, mahkûm ve sürgün edilmesiMuharrem Kararnamesi’yle Düyun-ı Umumiye İdaresi’nin kurulması (Aralık)
  • 1882Alman Askeri Reform Heyeti’nin göreve başlaması (Mayıs)İngilizlerin Mısır’ı işgal etmesi (Eylül)Said Paşa, sadrazam (Aralık)Darü’l-Fünun ve Mekteb-i Sultani’nin bir yıl eğitime ara vermesi (Eylül)Dersaadet Belediye Kanunu
  • 1883Sanayi-i Nefise Mektebi’nin açılmasıOsmanlı ordusunun Prusya askeri heyeti tarafından ıslahına başlanması
  • 1884Midhat Paşa’nın Taif’te öldürülmesi (Mayıs)Asar-ı Atika Nizamnamesi’nin yayınlanmasıMaarif için yeni bir vergi konmasıMülkiye Mühendis Mektebi’nin kurulması (Kasım)Mülkiye Mühendis Mektebi’nin Mühendishane-i Berri-i Hümayun’un odasında eğitime başlamasıMersin-Adana demiryolu hattının inşaatına başlanması
  • 1885Sudan’da Hartum’un düşmesi (Ocak)Doğu Rumeli vilayeti ile Bulgar Prensliği’nin birleştirilmesiVan’da Armenakan Partisi’nin kurulmasıAlman Askeri Reform Heyeti’nin başına Von der Goltz’un getirilmesiKamil Paşa sadarazam (Eylül)Mersin’den Adana istikametine vali ve yüksek memurları taşıyan trenin 1 km kadar gidip gelmesiDeneme seyahati bölgede ilk tren seyahati olmuştur
  • 1886Askerlik hizmetiyle ilgili yeni yasanın çıkarılmasıAdana-Mersin demiryolu hattının tamamlanmasıMaarif Nezareti’ne bağlı olarak Mekteb-i Gayri Müslime ve ecnebi Müfettişliği’nin kurulmasıDarü’l-Muallimin’in yatılı hâle gelmesi
  • 1887Yedikule Hava Gazı Fabrikası’nın kurulması
  • 1888Namık Kemal’in ölümüAnadolu Demiryolu imtiyazının Deutsche Bank’a verilmesi;Orient Express’in İstanbul’a gelişi (Ağustos)Ziraat Bankası’nın kuruluşuBeyrut’ta Saint Joseph Katolik Tıp Mektebi’nin açılmasıSirkeci gar binası inşaatına başlanmasıAvrupa hatlarıyla irtibatın sağlanması ve İstanbul’dan Viyana’ya kadar giden ilk tren”Şark Expresi/Orient Express”in Sirkeci Garı’ndan hareket edişi
  • 1889Ertuğrul firkateyninin Japonya’ya gönderilişiII. Wilhelm’in Osmanlı İmparatorluğuna ilk ziyaretiKürt aşiret reisi Musa Bey’in İstanbul’da yargılanışıMekteb-i Tıbbiye-i Şahane’de ilk Jön Türk nüvesi (Haziran)İdadi öğrenimine dayanan dört yıllık bir Mülkiye Baytar Mektebi’nin kurulmasıAmerikan vatandaşı Lafeyet de Feriz’e Selanik-Manastır hattının imtiyazının verilişiAnadolu-Osmanlı Demiryolu Anonim Şirketi kurulması, Genel Müdürlüğe Otto von Kühlmann’ın getirilmesi
  • 1890Bulgar Makedonya ve Anadolu’da Ermeni ihtilali çetelerinin faaliyetlerini arttırmalarıSirkeci Garı’nın hizmete girişiSelanik-Manastır hattının imtiyazının Deutsche Bank’a bağlı bir Alman grubu adına hareket eden M. Alfred Kaulla’ya verilişiİzmit-Adapazarı demiryolu hattı hizmete girmesi
  • 1891Hamidiye Alayları’nın kurulmasıCevad Paşa, sadrazamMülkiye Baytar Mektebi’nin Halkalı Ziraat Mektebine yatılı olarak nakledilmesiKadıköy-Kurbağalıdere Havagazı Fabrikası’nın kurulmasıHereke Fabrikası’nın halı kısmının açılmasıAdapazarı-Lefke hattının hizmete girişiYafa-Kudüs hattının imtiyazının Fransızlara verilişiSelanik-Manastır hattının inşaatının başlamasıLefke-Bilecik hattının açılışıYafa-Kudüs hattının açılışı
  • 1892Aşiret Mektebi’nin kuruluşuAnadolu Demiryolu’nun Ankara’ya ulaşmasıHaydarpaşa-İzmit demiryolu hattının işletmeye açılmasıOrman ve Maden Mektebi’nin kapatılmasıII. Abdülhamid tarafından Yıldız’da porselen atölyelerinin kurulmasıMudanya-Bursa hattının işletmeye açılmasıAnadolu Demiryolu Şirketi’nin ilk treninin Ankara’ya ulaşması
  • 1893Makedonya İç Örgütü’nün kurulmasıİstanbul-Selanik demiryolu hattının yapımıAnadolu Demiryolu Şirketi’yle Ankara-Kayseri ve Eskişehir-Konya demiryolu imtiyaz sözleşmesinin imzalanması
  • 1894İstanbul’da deprem (Temmuz)Sason’da Ermeni ayaklanması ve bastırılması (Ağustos)Yunanistan’da Etniki Eterya’nın kurulmasıEskişehir-Konya demiryolu inşaatı şirketinin kurulmasıAnadolu demiryolları üzerine ilk kitap çalışmasının Kurt Zander tarafından yayınlanmasıSelanik-Manastır hattının işletmeye açılmasıEskişehir-Kütahya hattının işletmeye açılması
  • 1895Büyük Güçler’in Ermeni vilayetleri için bir reform programı önermesi (Mayıs)Said Paşa, sadrazam (Haziran’dan Ekim’e kadar)Hınçak Partisi’nin İstanbul’da Bâbıâli önünde düzenlediği gösteriKâmil Paşa, sadrazam (Ekim- Kasım)Abdülhamid’in reform programını kabul edişi (Ekim)Doğu Anadolu’daki Ermenilere karşı girişilen faaliyetlerHalil Rifat Paşa, sadrazam (Kasım – Kasım 1901’e kadar)Jön Türklerin faaliyete geçmesi, Ahmed Rıza’nın Paris’te İttihat ve Terakki Cemiyeti’ni kurup Meşveret’i çıkarmaya başlamasıMizancı Murad’ın sürgün edilişi (Aralık)Sofya’da Makedonya Dış Örgütü’nün kuruluşuGalata rıhtımı inşaatının tamamlanmasıGayri müslim okullarının Türkçe muallimi tayininin kararlaştırılmasıBaruthane-i Amire’de dumansız barut imal edilmesiSadrazam Sait Paşa’nın beş fakülteden oluşan bir Darü’l-fünun kurma teklifiAfyon-Akşehir hattının işletmeye açılması
  • 1896Girit’te, Havran’da, Makedonya’da karışıklıklarTaşnak Partisi’nin Osmanlı Bankası’nın merkez binasını işgal edişiBüyük Güçler’in Abdülhamid’i tahttan indirme planları yapması; İstanbul’da Sultan’a karşı başarısız komplo girişimiEskişehir-Konya demiryolu hattının tamamlanması
  • 1897Yunanistan’a karşı askeri zafer (Nisan-Mayıs)Jön Türk hareketi üzerindeki baskı (Temmuz)Mizancı Murad’ın ülkeye geri dönüşü (Ağustos)Hindistanlı Müslüman gazeteci Muhammed İnşallah’ın İngiltere’nin Arabistan demiryolu projesinden haberdar oluşuKendisinin Osmanlı Devleti’nin gerçekleştireceği ve finansmanını tüm Müslümanların sağlayacağı Şam-Mekke-Medine demiryolu fikrini öne atarak Hicaz demiryolu fikrinin kamuoyuna yayılmasının sağlanması
  • 1898Girit’in özerkliğiII. Wilhelm’in ikinci ziyareti (Ekim-Kasım)
  • 1899Bağdat Demiryolu imtiyazının Almanlara verilişi (Aralık)Damat Mahmud Celaleddin Paşa’nın Paris’e kaçışıArifiye-Adapazarı demiryolu hattının açılması
  • 1900Kuveyt Emiri ile İngiltere arasında varılan anlaşmaAbdülhamid’in jübilesi (Ağustos)İstanbul Darülfünunu’nun kuruluşuHicaz Demiryolu’nun yapımına başlanmasıMakedonya’da çete faaliyetlerinin artması, büyük devletlerin müdahaleleriRusya ile demiryolu anlaşmasının imzalanması (Bu anlaşma Rusya’nın Bağdat demiryoluna muhalefetini önlemek için yapıldı)Hicaz demiryolu inşaatına başlanması
  • 1901Fransız filosunun Midilli gümrüğünü işgal edişi (Kasım)Theodor Herzl’in Filistin konusunda Abdülhamid’le görüşmesiSadrazam Halil Rıfat Paşa’nın ölümüSaid Paşa, sadrazam (Kasım; Ocak 1903’e kadar)
  • 1902Paris’te Sabahaddin’in başkanlığında Jön Türk Kongresi (Şubat)Dış Örgüt’ün Makedonya’da düzenlediği ayaklanma (Eylül)Abdülhamid’in Makedonya için bir reform planı önermesi ve Hüseyin Hilmi Paşa’yı Umumi Müfettiş olarak atamasıYemen isyanının tekrar başlamasıHereke Fabrikası’na çuha tezgahlarının eklenmesiCum’a-ı Bala ayaklanması
  • 1903Mehmed Ferid Paşa, sadrazam (Ocak – Temmuz 1908)Selanik’te bir dizi terörist saldırı (Nisan)Makedonya’da genel ayaklanmanın başlaması (Ağustos)II. Nikola ile François-Joseph arasında Mürzsteg buluşması, Makedonya için reform programıİdadilerin altı yıla çıkarılmasıŞam Mekteb-i Tıbbiye’sinin kurulması
  • 1904Sabık Sultan V. Murad’ın ölümüHicaz Demiryolu’nun Maan’a ulaşması (Eylül)Haydarpaşa rıhtımının tamamlanarak işletmeye açılması
  • 1905Makedonya için mali reform tasarısı (Ocak)Yemen’de asilerin Sanaa’yı ele geçirmesi (Nisan)Abdülhamid’e karşı başarısız suikast girişimi (Temmuz)Osmanlılar’ın Sanaa’yı geri alışı (Ağustos)Büyük Güçler’in donanmalarının Midilli ve Limni’yi işgal edişi (Kasım)Hereke Fabrikası’nda fes imalatına başlanması
  • 1906Akabe kriziSabahaddin’in Paris’te Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti’ni kuruşuSelanik’te Osmanlı Hürriyet Cemiyeti’nin kuruluşu (Eylül)Hayfa’dan kalkan ilk trenin Şam’a gelişiHicaz demiryolu işletme idaresi kurularak inşaat işleriyle işletmenin birbirinden ayrılmasıMaan-Tebük hattının açılması
  • 1907Makedonya’da reformların finanse edilebilmesi için gümrük resimlerinin artırılması (Nisan)Hama-Halep hattının işletmeye açılmasıKonya Ovası’nın sulama imtiyazının Anadolu Demiryolu Şirketine verilişiParis’te ikinci Jön Türk Kongresi (Aralık)İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Osmanlı Hürriyet Cemiyeti’nin, birincisinin adı altında birleşmesi
  • 1908VII. Edward ile II. Nikola arasında Reval buluşması (Haziran)Said Paşa’nın sadrazamlığı (Temmuz)Jön Türk devrimi, Abdülhamid’in Kanun-ı Esasi’yi yeniden ilan etmesi (Temmuz)Kâmil Paşa, sadrazam (Ağustos)Bulgaristan’ın bağımsızlık ilanıBosna-Hersek’in Avusturya-Macaristan tarafından ilhakıGirit’in Yunanistan’a bağlanması (Ekim)Seçimler ve Meclis-i Mebusan’ın açılması (Aralık)Beykoz Deri Fabrikası’nın Harbiye Nezareti’ne bağlanmasıOsmanlı Cemiyet-i İlmiye-i Baytariyesi’nin açılmasıOsmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti’nin kurulmasıHicaz demiryolunun Medine’ye ulaşması (Ağustos)Aydın demiryolu işçi ve memurlarının grev yapması (Eylül)Hicaz demiryolunun tamamıyla açılması (Ekim)Tatil-i Eşgal (Grev) hakkında geçici kanunun yayınlanması
  • 1909Gayri Müslimlere “bedel” yerine askerlik hizmetinin getirilmesiFecr-i-Ati edebi topluluğunun kuruluşuCemiyetler Kanunu’nun çıkmasıMekteb-i Tıbbiye’nin, Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriye ile birleştirilerek Haydarpaşa’ya nakledilmesiMülkiye Mühendis Mektebi’nin Nafıa Nezareti’ne bağlanması ve Mühendis Mekteb-i Alisi adını almasıUsul-i Muhasebe-ı Umumiyye Kanunu’nun kabul edilmesiİstanbul’da 13 Nisan (31 Mart) ayaklanması, Hareket Ordusu’nun müdahalesiAbdülhamid’in hal edilip Selanik’e sürgüne gönderilmesiV. Mehmed Reşad’ın tahta çıkışıChester Projesi’nin devlete sunulması
  • 1911Trablusgarp’ın İtalya tarafından işgali
  • 1912I. Balkan Savaşı, Abdülhamid’in Selanik’ten Beylerbeyi Sarayı’na nakli (Kasım)
  • 1913Bâbıâli baskını (Ocak)II. Balkan Savaşı ve Edirne’nin geri alınması
  • 1914Osmanlı İmparatorluğu’nun İttifak Devletleri’nin yanında savaşa girmesiCihat ilanı (Kasım)
  • 1915Sarıkamış bozgunu, Çanakkale SavaşıDoğu Anadolu’daki Ermenilerin tehciri
  • 1916Arap isyanının başlangıcı
  • 1918Abdülhamid’in ölümü (Şubat)V. Mehmed Reşad’ın ölümüVI. Mehmed Vahideddin’in tahta çıkışıMondros Mütarekesiİttihatçı liderlerin ülkeden kaçışı

Sultan II.Abdülhamid Dönemi ?

Yazar Erdem TAYYIPOĞLU

Dünyadaki en büyük güç bilgidir.

İçerik Yazarı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir