kelebek etkisi nedir
kelebek etkisi nedir
içinde

Kelebek Etkisi Nedir? Nasıl Ortaya Çıktı?

Kelebek Etkisi Nedir? Nasıl Ortaya Çıktı?

Kelebek Etkisi Nedir sorusunun yanıtını tam manası ile verebilmek için Kelebek Etkisi ‘nin tam olarak ne olduğunu anlamak gerekiyor. Kelebek Etkisinin Tanımı aslında tamamen derin bir mantık algısından geçmektedir. Kelebek Etkisi Nedir ve Kelebek Etkisi Nasıl Ortaya Çıktı bu makalemizde enine boyuna bu sorulara cevap vermeye çalışacağız.

Kelebek Etkisi ni kısaca tanımlamak gerekirse; Kelebek Etkisi bir sistemin başlangıç verilerinde ki küçük değişikliklerin büyük ve ön görülemez sonuçlar doğurabilmesine verilen bir etki adıdır. Edward N. Lorenz tarafından yürütülen çalışmalardan biri olan Kaos Teorisi ile ilgili bir teoridir.

Kelebek Etkisi Nedir? Nasıl Ortaya Çıktı? 15
kelebek etkisi nedir

Kelebek Etkisi Nedir?

Kelebek etkisi hiç beklenmeyen bir olayın ufak değişiklikler nedeni ile öngürülemez sonuçlar oluşturmasına verilen addır. Edward N. Lorenz hava durumu ile ilgili yaptığı bir çalışma esnasında bu teoriyi keşfetmiştir ve verdiği şu örnekle ünlenmiştir.


Amazon Ormanları’nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD’de fırtına kopmasına neden olabilir. Farklı bir örnekle bu, bir kelebeğin kanat çırpması, Dünyanın yarısını dolaşabilecek bir kasırganın oluşmasına neden olabilir.

Edward N. Lorenz

Kelebek Etkisi küçücük bir durumun beklenmeyen sonuçlara neden olmasıdır diyebiliriz. Daha geniş bir şekilde bunu örneklendirmek gerekirse şu şekilde bunu açıklayabiliriz. Bahsettiğimiz bu küçük durumların hesaplanmayan, önceden bilinmeyen ya da ön görülemeyen durumlar olmasıdır. Tamda bu durumlardan ötürü değişecek sonuçların kaos boyutlarına varabilmesine hatta ve hatta etkinin sürekli artması durumuna tam olarak kelebek etkisi denir. Bu kavrama Kelebek Etkisi denilmesinin sebebi ise tamamen Edward Norton Lorenz tarafından ortaya atılan Kaos Teorisi nin bir çıkarımıdır.

Edward N. Lorenz tarafından yukarıda ifade edildiği şekil sebebi ile bu etkiye kelebek etkisi adı verilmiştir. Tabi bu durum, doğru olup olmadığı ispatlanabilirlik açısından mümkün olmadığı için sadece teoride kalmıştır. Bu durum çoğunlukla, oluşan küçük bir etkinin kaoslara sebep olabileceği durumlarda örnek olarak kullanılmaktadır.

Örneğin aşağıdaki videoyu izleyerek kelebek etkisi hakkında anlatılmak isteneni daha iyi anlayabilirsiniz. Doğru öngörülmüş bir sistemde, 5 milimetrelik domino taşı yaklaşık 45 kilogram ağırlıkta mermerin devrilmesini sağlayabiliyor. Sitemde her domino taşının alanı bir öncekinin %50 daha büyüğü olacak şekilde ayarlanmış.

Kelebek Etkisi Nasıl Ortaya Çıktı

Kelebek Etkisi olarak adlandırılan teori 1963 yılında Edward N. Lorenz tarafından hava durumu ile ilgili yürütülen bir hesaplama sonucunda ortaya çıkmıştır. Hesaplamada ilk olarak 0,506127 sayısını olayın başlangıç sayısı olarak ele alan Edward N. Lorenz ardından gerçekleştirdiği 2. bir hesaplamada ise 0,506 sayısını başlangıç olarak kabul etmiştir.

Bu iki sayının arasından sadece binde bir değerinde bir farklılık bulunmaktaydı. Kısacası bu değer bir kelebeğin kanat çırpması ile aynı değerde bir oranı ifade ediyordu. Ancak bu farka rağmen; süreç gerçekleşirken 2. hesaplamada kullanılan değer, sonuca ulaşıldığında çok farklı bir duruma neden oluyor. Yani sayılar birbirine çok yakın olmasına rağmen sonuçlarda farklılık oluyor.

Linear ( doğrusal ) sistemlerde, girdilerde bulunan çok ufak bir fark çıktılarda çok büyük farklara sebep olabiliyor. Yani bu durum, dünyanın bir ucundaki kelebeğin kanat çırpışının yarattığı rüzgarın, dünyanın başka bir bölgesinde kasırga oluşturması anlamına geliyor. Lorenz ortaya koymaya çalıştığı hava durumu tahmininde, bu etkiyi fark ediyor ve bu tahminde çok farklı değişkenlerin olduğunu ve çok karmaşık bir hal aldığını gözlüyor. Kısaca çok küçük olasılıklar bile çok farklı bir tahmine götürebiliyor. Bu yüzden ancak kısa vadeli hava durumu tahminleri yapılabilir teorisine varıyor. Bu durumu da genelliyor ve doğrusal sistemlerin gelecek tahminlerini sınırlandırıyor.

Kelebek Etkisi ni günlük yaşama uyarladığımızda da şu özlü söz akla geliyor: ” Bir çivi bir nalı, bir nal bir atı, bir at bir süvariyi, bir süvari bir bölüğü, bir bölük de bir ülkeyi kurtarır. ” Yani hayatta gerçekleşen her durum, yapılan her eylem değerlidir. Küçük gibi görünen durumlar, etki ettikleri olayları bambaşka bir hale büründürebilirler.

Kelebek Etkisi Nedir

İsterseniz buna benzer teorisel bir konu olan Mandela etkisi ile ilgili araştırmamızı okumak isterseniz aşağıdaki karta tıklamanız yeterli olacaktır.

Kelebek etkisi felsefesini anlatan kısa bir videoyu aşağıda sizlerle paylaşıyoruz, bu video kelebek etkisini daha derinden anlamanızda yardımcı olabilir. Kelebek etkisi ile ilgili kafanızda oluşacak herhangi bir soruda bizlere yazabilirsiniz.

Kelebek Etkisi Nedir? Nasıl Ortaya Çıktı?

Yazar Mehmet iPEK

Yükseldikçe küçülen bir uçurtma.
Bilgi güçtür, gücünü göster!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir